TS. Phan Văn Kiền: 'Mục tiêu của đào tạo không phải điểm chuẩn thật cao'

Từ mức gần 30 điểm, điểm chuẩn ngành báo chí Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) năm nay còn 22. Tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, hầu hết chuyên ngành báo chí giảm từ 3 điểm, riêng chuyên ngành ảnh báo chí giảm 6 điểm.

Tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), điểm chuẩn báo chí cũng giảm, còn 84,9 điểm (thang điểm 100), trong khi năm ngoái ngành này lấy 28,55 điểm (thang điểm 30, tổ hợp C00).

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Phan Văn Kiền - Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cho rằng không thể chỉ từ một mức điểm chuẩn để kết luận người trẻ đang quay lưng với nghề báo. Bởi điểm chuẩn là kết quả của nhiều yếu tố, từ chỉ tiêu, nguyện vọng, phổ điểm đến tổ hợp xét tuyển và cách thí sinh phân bổ nguyện vọng.

Không thể nhìn điểm chuẩn một năm để kết luận

* Điểm chuẩn ngành báo chí năm nay giảm ở nhiều cơ sở đào tạo. Ông nhìn nhận thế nào về diễn biến này? Đây có phải tín hiệu cho thấy sức hút của ngành đang suy giảm?

- TS Phan Văn Kiền: Cần rất thận trọng khi dùng mức điểm chuẩn một năm để kết luận về sức hút ngành học. Điểm chuẩn là kết quả tương tác giữa chỉ tiêu, nguyện vọng, phổ điểm, phương thức xét tuyển và cách thí sinh phân bổ nguyện vọng. Khi các điều kiện thay đổi, việc so sánh hai con số rồi suy ra ngành học mất sức hút rất dễ dẫn đến nhận định thiếu toàn diện.

Năm 2026, điểm chuẩn ngành báo chí theo kết quả thi tốt nghiệp THPT tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) là 22 điểm ở các tổ hợp được sử dụng.

Các năm trước, mức điểm tiệm cận 30 chủ yếu gắn với tổ hợp C00 (năm 2022 là 29,90; năm 2024 là 29,03). Năm nay, trường không còn sử dụng C00. Do đó, so sánh mức 22 điểm hiện tại với gần 30 điểm trước đây thực chất là so sánh hai nhóm thí sinh, phổ điểm và điều kiện xét tuyển hoàn toàn khác nhau.

Tương tự, khi nhìn vào mức giảm điểm chuẩn của ngành báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền hay Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), cũng cần đặt các con số trong bối cảnh phương thức, tổ hợp và cơ cấu tuyển sinh của từng trường.

Điểm chuẩn trước hết phản ánh sự thay đổi cơ cấu tổ hợp và phân bố nguyện vọng. Tất nhiên, đằng sau đó có sự dịch chuyển trong cách người học nhìn nhận thị trường lao động. Nhưng để đánh giá đúng sức hút, cần theo dõi thêm tỉ lệ nhập học, chất lượng đầu vào và kết quả việc làm qua nhiều năm, chứ không chỉ dựa vào một mức điểm chuẩn.

TS Phan Văn Kiền - Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường ĐH KHXH&NV (ĐHQGHN)

Người trẻ không quay lưng với báo chí

* Đâu là những nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này, thưa ông?

- TS Phan Văn Kiền: Nguyên nhân trực tiếp ở mỗi trường có thể khác nhau, nhưng một yếu tố quan trọng là sự thay đổi tổ hợp xét tuyển.

Bên cạnh đó, năm 2026 Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) mở ngành truyền thông đa phương tiện với điểm chuẩn đợt đầu đạt 25,5 điểm - thuộc nhóm cao nhất trường. Điều này cho thấy nhu cầu học tập lĩnh vực báo chí - truyền thông không hề mất đi mà đang được phân bổ lại.

Thí sinh hiện có xu hướng chọn các ngành truyền thông vì cảm nhận biên độ nghề nghiệp rộng mở hơn. Ngành báo chí thực tế vẫn mở ra nhiều cơ hội ngoài tòa soạn, nhưng hình dung phổ biến của công chúng thường gắn liền ngành này với các cơ quan báo chí truyền thống.

Ngoài ra, việc tinh gọn, hội tụ các tòa soạn cũng tác động đến dự báo việc làm. Số vị trí truyền thống không tăng, trong khi yêu cầu công việc đòi hỏi đa kỹ năng.

Thu nhập, áp lực thời gian và cường độ lao động cũng là yếu tố được cân nhắc. Người học hiện đại đang tìm kiếm tính linh hoạt nghề nghiệp và khả năng thích ứng dài hạn trong một thị trường truyền thông biến động nhanh.

* Quan niệm của giới trẻ về nghề báo đã thay đổi ra sao trước sự bùng nổ của mạng xã hội, AI và các nhà sáng tạo nội dung?

- TS Phan Văn Kiền: Giới trẻ vẫn quan tâm các vấn đề xã hội và mong muốn tạo ảnh hưởng tích cực, nhưng họ không còn hình dung con đường ấy chỉ đi qua tòa soạn truyền thống. Nhiều em muốn làm podcast, video, đồ họa dữ liệu, quản trị kênh số hay xây dựng thương hiệu cá nhân. Ranh giới giữa báo chí, truyền thông, sáng tạo nội dung và công nghệ đang trở nên linh hoạt hơn.

Mạng xã hội và AI giúp phổ cập công cụ sản xuất nội dung, khiến báo chí không còn giữ vị trí độc quyền phân phối thông tin. AI có thể hỗ trợ gỡ băng, dịch thuật, tóm tắt, dựng hình và xử lý dữ liệu... Những công việc từng được coi là kỹ năng riêng của nhà báo nay đã trở nên phổ biến.

Tuy nhiên, phổ cập công cụ không đồng nghĩa với việc vai trò báo chí giảm đi. Trước làn sóng tin giả và nội dung do AI tạo ra gia tăng, xã hội càng cần những người có năng lực xác minh, thẩm định nguồn tin, giải thích bối cảnh và chịu trách nhiệm công khai.

Sự khác biệt cốt lõi không nằm ở công nghệ sử dụng, mà ở quy trình kiểm chứng, chuẩn mực đạo đức và cam kết phục vụ lợi ích cộng đồng. Đào tạo phải giúp người trẻ thấy hình ảnh mới của nghề báo: kết hợp nền tảng nhân văn sâu sắc với năng lực dữ liệu, công nghệ và tư duy sản phẩm.

Đừng chạy theo công nghệ mà quên căn tính nghề báo
* Ông dự báo thế nào về sức hút của ngành báo chí trong những năm tới? Điểm chuẩn năm nay là biến động nhất thời hay có thể thành xu hướng?

- TS Phan Văn Kiền: Tôi cho rằng sẽ tồn tại song song hai xu hướng. Mức điểm năm 2026 mang tính thời điểm và kỹ thuật rõ rệt, nên không thể khẳng định điểm chuẩn ngành báo chí ở một số trường sẽ tiếp tục giảm theo đà này.

Nhưng sự dịch chuyển của người học sang các ngành truyền thông rộng mở hơn là xu hướng thực tế. Nếu chương trình đào tạo chậm thay đổi, vẫn giữ tư duy cũ tách biệt báo in, phát thanh, truyền hình thì sức hút có thể suy giảm dài hạn.

Dù vậy, nhu cầu xã hội đối với báo chí chuyên nghiệp luôn bền vững, nhất là trong môi trường dư thừa thông tin. Tin giả và thao túng thông tin làm gia tăng nhu cầu về nguồn tin đáng tin cậy. Cơ hội của ngành nằm ở việc hiện đại hóa đào tạo qua báo chí dữ liệu, báo chí số, công nghiệp nội dung và quản lý truyền thông.

Điểm chuẩn có thể dao động và khó trở lại mức tuyệt đối như thời tổ hợp C00. Nhưng điểm chuẩn không phải thước đo duy nhất. Điều quan trọng hơn là tuyển được những người phù hợp, đào tạo năng lực thực chất và tạo dựng niềm tin xã hội.

Một góc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN), nơi đào tạo nhiều thế hệ sinh viên chất lượng trong lĩnh vực báo chí - truyền thông - Ảnh: THÚY HIỀN

* Nếu xu hướng dịch chuyển tiếp diễn, điều gì đáng lo nhất đối với đào tạo báo chí? Các trường cần thay đổi ra sao để ngành giữ sức hút?

- TS Phan Văn Kiền: Điều tôi lo nhất không phải một con số điểm chuẩn thấp hơn, mà là nguy cơ xuất hiện khoảng cách ngày càng lớn giữa đào tạo và thực tiễn nghề nghiệp.

Một chương trình chậm thay đổi sẽ khiến sinh viên thiếu năng lực làm việc trong tòa soạn hội tụ và môi trường truyền thông số. Nhưng nếu chạy theo công nghệ và những kỹ năng đang thịnh hành mà làm mờ nền tảng nghề báo, chúng ta có thể đào tạo được người sử dụng công cụ tốt nhưng thiếu năng lực phân tích xã hội, kiểm chứng, đạo đức và trách nhiệm trước công chúng. Đây mới là rủi ro lớn.

Theo tôi, các cơ sở đào tạo cần đổi mới đồng bộ ở ba phương diện.

Chương trình: Những giá trị cốt lõi như phát hiện vấn đề, thu thập và kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp, pháp luật báo chí và trách nhiệm xã hội vẫn phải được giữ vững. Trên nền tảng đó, cần tích hợp báo chí dữ liệu, sản xuất đa phương tiện, phân tích công chúng, quản trị nền tảng, kinh tế báo chí, kiểm chứng số và sử dụng AI có trách nhiệm.

Phương thức đào tạo: Cần tăng học tập theo dự án, mô hình tòa soạn thực hành, bài tập dựa trên vấn đề thật và thực tập có hướng dẫn. Việc theo dõi việc làm của cựu sinh viên và lấy phản hồi từ đơn vị sử dụng lao động cũng cần trở thành một phần của quá trình cải tiến chương trình.

Tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp: Các trường cần cung cấp thông tin minh bạch về nội dung học, chuẩn đầu ra, vị trí việc làm và yêu cầu thực tế của nghề, thay vì chỉ truyền thông bằng điểm chuẩn.

Về phía sinh viên, cần hướng tới mô hình vừa có chiều sâu vừa có khả năng mở rộng: sâu về một lĩnh vực nội dung hoặc năng lực báo chí cốt lõi, rộng về công nghệ, dữ liệu, ngoại ngữ, đa phương tiện và truyền thông.

Người học cần biết cộng tác với AI nhưng cũng phải biết kiểm soát sai lệch của AI; biết tiếp cận công chúng trên nền tảng nhưng không để logic của nền tảng thay thế chuẩn mực nghề nghiệp.

Nguồn: Báo Tuổi trẻ. Viện ĐTBC&TT dẫn và đặt lại tiêu đề bài viết.