Phóng viên ảnh Tiến Tuấn: 14 năm đi tìm những "khoảnh khắc quyết định"

Nhà báo Tiến Tuấn đang là Phó Trưởng ban Thư ký tòa soạn, Phụ trách khổi Ảnh, Báo Dân trí.

Talkshow thu hút gần 300 người tham dự, trong đó có đông đảo sinh viên đến từ nhiều đơn vị đào tạo khác như Học viện Ngoại giao, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường ĐH Sân khấu Điện ảnh, Trường ĐH Công đoàn, Trường ĐH Văn hóa Hà Nội và Trường Cao đẳng Truyền hình… Tham dự sự kiện còn có đại diện lãnh đạo và giảng viên Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông: TS Phan Văn Kiền (Viện trưởng), PGS.TS Bùi Chí Trung (Phó Viện trưởng), PGS.TS Đinh Văn Hường (Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo), TS Nguyễn Thị Thuý Hằng. 

Hành trình trở thành phóng viên ảnh của một người “ngoại đạo”.

Nhà báo Tiến Anh Tuấn bước vào nghề báo mạng khá muộn ở tuổi 28, sau khi từ giã sự nghiệp thi đấu bóng chuyền.

Khởi đầu của anh là một sự đánh đổi lớn khi anh quyết định từ bỏ công việc chụp ảnh dịch vụ đang mang lại mức thu nhập vài chục triệu đồng mỗi tháng vào khoảng năm 2010. Thay vào đó, anh chấp nhận thử việc không lương suốt 2 năm tại tòa soạn VnExpress, thu nhập chỉ đến từ nhuận bút với mức 3-5 triệu đồng mỗi tháng.

Sự kiên trì của anh trong những ngày đầu chập chững được thử lửa qua những nhiệm vụ nhỏ bé nhất. Là một "lính mới", anh không được giao đi làm những sự kiện lớn mà phải đảm nhận những tin tức lặt vặt, đôi khi là những việc “trời ơi đất hỡi”. Có lần, phó ban thời sự giao cho anh một nhiệm vụ tưởng chừng như rất vất vả và "vô thưởng vô phạt": chạy xe máy quãng đường xa 30 - 50 km lên tận ngã ba Hòa Lạc giữa nửa đêm chỉ để chụp một sự cố vỡ đường ống nước.

Thay vì thắc mắc hay phàn nàn, anh lập tức nổ máy lên đường. Anh kiên nhẫn chụp hàng chục bức ảnh về sự cố mang về cho tòa soạn, dù sau đó phó ban chỉ chọn dùng đúng một bức ảnh duy nhất để làm hình minh họa cho bản tin.

Thế nhưng, sự cần mẫn đó đã mang lại một kết quả bất ngờ. Sáng hôm sau, bức ảnh chụp vỡ ống nước giữa đêm của anh trở thành bức ảnh độc quyền và cực kỳ giá trị, bởi toàn bộ hệ thống phóng viên của làng báo lúc bấy giờ không một ai chịu đi tác nghiệp đêm hôm đó. Nhiều tờ báo khác sau đó đều phải dẫn lại hình ảnh do chính anh chụp.

Từ những lần tác nghiệp vất vả trong đêm như thế, nhà báo Tiến Tuấn đúc kết một bài học cốt lõi: “Cần phải chăm chỉ trước đã”. Trước khi muốn học hỏi được điều gì lớn lao hay muốn sáng tạo ra những tác phẩm để đời, người phóng viên phải chấp nhận làm tốt từ những việc nhỏ nhất, tuân thủ mọi nhiệm vụ được giao và không nề hà gian khổ.

Cùng với sự cần mẫn xông pha ngoài hiện trường, anh cũng không ngừng tự trau dồi bằng cách quan sát ảnh của đồng nghiệp đi trước, thậm chí không ngần ngại "nhìn trộm, học lỏm" thông số máy ảnh của các tay máy đàn anh khi ngồi cùng sân tác nghiệp để tự rút ra bài học cho riêng mình.

Tư duy, sự chuẩn bị tỉ mỉ đằng sau những “khoảnh khắc quyết định”.

Trong giới nhiếp ảnh báo chí, bút danh “Tiến Tuấn” như một sự bảo chứng cho những khuôn hình khí tài quân sự độc nhất vô nhị. Như cách PGS.TS Bùi Chí Trung, Phó Viện trưởng Viện ĐTBC&TT đã khẳng định: “Tiến Tuấn là người có nhiều bức hình chụp lực lượng quân sự đẹp nhất”. Đó không phải là sự ăn may mỉm cười với người cầm máy, mà là kết quả của quá trình tư duy, chuẩn bị tỉ mỉ.

Để có được bức ảnh 3 chiếc Su-30 nhả đạn mồi nhiệt bay qua nóc Landmark 81, nhà báo Tiến Tuấn đã vào TP.HCM trước sự kiện cả tháng trời, dành trọn một tuần ròng rã lên nóc các tòa cao ốc khảo sát đường bay và hướng sáng. Tại sự kiện, anh sử dụng bộ điều khiển trigger để đồng bộ thân máy D5 và D6; một máy gắn ống kính siêu tele đuổi theo tiêm kích, máy còn lại tự động nổ cò ở tiêu cự 70-200mm nhằm thu trọn vẹn bối cảnh đô thị đang "vươn mình".

Sự liều lĩnh có tính toán tiếp tục được anh bộc lộ tại Triển lãm Quốc phòng Việt Nam 2022. Khước từ những vị trí an toàn, anh chọn nóc một quán cà phê, đo đạc hướng bay, khoảng cách của máy bay đối với vị trí đứng để chuẩn bị thiết bị phù hợp. Khoảng cách này được đo lường chính xác để khi kết hợp cùng ống kính 600mm, vệt đạn nhiễu bung tỏa trên bầu trời sẽ lọt thỏm hoàn hảo vào khung hình.

Bức ảnh giữ nguyên độ phân giải hơn 5.000 pixel, gần như không phải cắt cúp (crop), đã mang về cho tác giả nhiều giải thưởng danh giá.

Quan sát, nhạy bén - phẩm chất không thể thiếu của người phóng viên ảnh.

Chia sẻ về bức ảnh lực lượng cảnh sát cơ động cấp cứu một em bé bị co giật trên SVĐ Thiên Trường, trong khi 30-40 phóng viên khác chỉ thụ động, ngồi tại chỗ giơ máy chụp từ phía sau lưng lực lượng an ninh, Tiến Tuấn đã lập tức lao thẳng đến vị trí chiếc xe cứu thương mở sẵn cửa mà anh đã quan sát từ trước. Vừa chạy đón đầu hướng di chuyển của nhân viên y tế, ngón tay anh vừa xoay vòng chỉnh tốc độ và khẩu độ trên thân máy để bù sáng kịp thời, chớp được góc ảnh trực diện lột tả trọn vẹn sự khẩn trương cứu người.

Tại Lễ hội Chùa Hương, để phản ánh trọn vẹn sự hoảng loạn xen lẫn cuồng tín của đám đông tranh cướp lộc, anh phải vừa chụp, vừa tu duy để tìm kiếm góc chụp tốt để có khoảnh khắc tốt, đa dạng. Tiến Tuấn đứng thăng bằng bằng đúng một bàn chân trên mép bê tông cột cờ. Một tay bám chặt cột cờ, tay kia chĩa ống kính 24mm thẳng xuống đám đông xô đẩy.

Góc máy bất đối xứng từ trên cao dội xuống đã chớp lấy một "khoảnh khắc quyết định" đầy giằng xé, tạo ra luồng dư luận mạnh mẽ khiến xã hội phải nhìn nhận lại về vấn đề niềm tin tâm linh.

Ảnh chính trường khó nhưng không khô khan.

Theo nhà báo Tiến Tuấn, chụp ảnh chính trường, chính trị gia lại đòi hỏi những quy tắc vô hình khắc nghiệt. Nhiều lần để có vị trí tác nghiệp, anh phải vượt qua những vòng kiểm duyệt lý lịch gắt gao. Phóng viên ảnh tác nghiệp tại các sự kiện lớn như Đại hội Đảng toàn quốc không chỉ đòi hỏi nghiệp vụ mà còn phải có lý lịch rõ ràng.

Nhiều lần, phóng viên thường chỉ có 3-5 phút tác nghiệp tại một góc đứng cố định ở tít cuối hội trường. Để vượt qua rào cản bị đám đông che khuất, anh Tuấn luôn chủ động mang theo những phụ kiện như chiếc thang nhôm 4 bậc, đứng cao hơn 1,5 mét và sử dụng ống kính 400mm để kéo nhân vật lại gần khuôn hình của mình.

Những bức ảnh chính trị cũng có thể chạm đến trái tim người xem nếu người chụp biết quan sát, tinh tế ghi lại những chi tiết bên lề. Bức ảnh cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cạnh chiếc Toyota Crown đã gắn bó với ổng nhiều năm, hay hình ảnh người trợ lý đứng nép sát sau bức rèm, cẩn trọng dõi theo từng bước chân của vị lãnh đạo, đã thổi một luồng sinh khí ấm áp, nhân văn vào một đề tài vốn bị cho là khô cứng.

Thông điệp cho Gen Z: Đam mê phải biến thành hành động

Khép lại những câu chuyện nghề đầy thăng trầm, nhà báo Tiến Anh Tuấn gửi gắm nhiều kỳ vọng cho thế hệ phóng viên trẻ. Anh thừa nhận Gen Z có xuất phát điểm rất tốt với trang thiết bị hiện đại và tư duy năng động.

Tuy nhiên, anh nhắc nhở các bạn trẻ đừng chỉ giữ đam mê trên cửa miệng, mà phải xông pha vào thực tế, sẵn sàng làm không công để trau dồi nghề. Đặc biệt, anh nghiêm khắc cảnh báo sinh viên tuyệt đối không lạm dụng phần mềm chỉnh sửa (như Photoshop hay AI) để tẩy xóa hiện thực khách quan, bởi sự trung thực là yếu tố sống còn của người làm báo

Cuối cùng, bí quyết lớn nhất của anh lại nằm ở hai chữ: "thử sai" và "ganh đua". Anh khuyên sinh viên hãy mạnh dạn thử nghiệm, cho phép bản thân sai thật nhiều để tích lũy kinh nghiệm. Song song đó, phải nuôi dưỡng ngọn lửa cạnh tranh lành mạnh. 

Chính sự khao khát vượt lên những tác phẩm xuất sắc của đồng nghiệp sẽ là đòn bẩy vĩ đại nhất đẩy giới hạn của người cầm máy chạm tới những "khoảnh khắc quyết định" mang tên mình.